Според новата есенска прогноза на Виенскиот институт за меѓународни економски студии, Македонија во периодот 2025 – 2027 година ќе забележи просечен раст на домашниот бруто производ од три отсто што ја става во горниот дел од табелата во која се 23 земји од Централна, Источна и Југоисточна Европа (ЦИЕ), но не и меѓу земјите од регионот, од кои повеќето се очекува да имат поголем раст од македонскиот.
Според проекциите на Институтот, повисок раст од Македонија во оовј период ќе имаат Србија, (3,2 отсто), Црна Гора (3,3%), Албанија (3,8%), Косово (3,9%), Турција (3,9%). За Бугарија се предвидува раст од 3%, а за Хрватска 2,8%. Според новата есенска прогноза на Виенскиот институт за меѓународни економски студии (wiiw), се очекува Казахстан да биде земјата со највисок просечен раст на БДП во Европа и поширокиот регион – дури 5% во периодот 2025-2027 година.
Просекот на Еврозоната во овој период ќе биде 1,3 отсто, прогнозира Виенскиот институт.
И покрај предизвикувачкото меѓународно опкружување и моменталните геополитички ризици, економиите на Централна, Источна и Југоисточна Европа (ЦИЕ) покажуваат релативно робустен раст. Сепак, во Романија, Словачка и Унгарија, високите буџетски дефицити, индустриската слабост во Германија и домашните проблеми се оптоварување на економијата. Економските перформанси се слаби и во Русија и Украина, според главните наоди од новата есенска прогноза на Виенскиот институт за меѓународни економски студии (wiiw), кој опфаќа 23 земји во регионот.
Кога станува збор за шесте земји од Западен Балкан, тие продолжуваат да бележат добри резултати, со просечен раст од 2,5% во 2025 година и 3,4% во 2026 година, иако Србија ќе доживее пад на растот во 2025 година – на само два проценти, што е најниска стапка на раст меѓу балканските земји за оваа година.
Сепак, прогнозата за следните две години е малку пооптимистичка – српската економија би можела да расте со стапка од 3,5% во 2026 година и цели четири проценти во 2027 година.
Од општа перспектива, економскиот модел на источните земји од ЕУ претрпува фундаментална структурна промена.
„Иако приватната потрошувачка досега беше главен двигател на растот во земјите-членки на ЕУ во Централна и Источна Европа, очекуваме дека инвестициите од приватните компании и јавниот сектор ќе добијат на значење, со оглед на забавувањето на растот на реалните плати“, вели Ричард Гривсон, заменик-директор на Виенскиот институт и водечки автор на есенската прогноза.
Наглото зголемување на трошоците за одбрана меѓу земјите-членки на НАТО во регионот, исто така, го поддржува економскиот раст. Според Виенскиот институт, се очекува овие земји да имаат дополнителен просечен годишен ефект на раст на БДП од 0,2 до 0,3 процентни поени во наредните години, при што земји како Полска и балтичките земји потенцијално ќе имаат уште поголема корист од зголемените трошоци за одбрана.
„Источноевропејците ќе имаат економска корист од вооружувањето на Европа, бидејќи традиционално имаат силна одбранбена индустрија. Ова би можело да им помогне да ја модернизираат својата индустриска база и успешно да се движат низ трансформацијата кон модел на раст базиран на иновации“, објаснува Гривсон.
Севкупно, Виенскиот институт предвидува просечен раст од 2,2% за земјите-членки на ЕУ во регионот во 2025 година, што е минимална ревизија надолу од 0,1 процентен поен во споредба со летото. Во 2026 година, тој треба да се забрза на 2,6% – повторно мала ревизија надолу, овој пат за 0,2 процентни поени. Ова значи дека овие земји веројатно ќе го продолжат својот процес на економско заокружување и оваа и следната година, растејќи значително побрзо од Еврозоната (2025: 0,9%; 2026: 1,4%).
Земјите од Вишеградската група – Полска, Чешка, Словачка и Унгарија, како и Словенија, ќе се прошират за просечно 2,5% во 2025 година, а нивниот раст ќе се забрза на 2,9% во 2026 година. Полска останува лидер меѓу источните членки на ЕУ, со економски раст од 3,5% и во 2025 и во 2026 година.
Хрватска и Бугарија следат со раст од околу три проценти оваа и следната година, додека перспективите за Романија значително се влошија (2025: 0,8%; 2026: 1,2%).
Турција ќе расте релативно силно и оваа и следната година (2025: 3,4%; 2026: 3,9%).
Сепак, за разорената од војна Украина, перспективите стануваат сè помрачни: се очекува растот да биде само 2% во 2025 година и 3% во 2026 година, иако многу ќе зависи од тоа како ќе напредува војната. Русија се движи кон состојба на блиска стагнација, поради рестриктивната монетарна политика на централната банка и пониските цени на нафтата (2025: раст на БДП од 1,2%; 2026: 1,4%).
Виенскиот институт, исто така, предупредува на два клучни ризици: високи буџетски дефицити во одредени земји од регионот (особено Романија, Унгарија, Полска и Словачка) и руска хибридна војна, која создава неизвесност и ги одвраќа инвеститорите.
„Прелетите на беспилотни летала, кибер нападите и саботажите во земјите-членки на ЕУ и НАТО во Источна Европа создаваат неизвесност и, секако, ги одвраќаат инвеститорите. Ова е катастрофално за деловниот расположен. Всушност, овие земји веќе се вклучени во невидлива војна со Русија, која – порано или подоцна – би можела да има негативно влијание и врз нивните економии“, заклучува Гривсон.
