На само три и пол часа возење јужно од Тирана, кривулест пат се спушта до плажа долга 300 метри со кристално сино море и крупен песок. Тука, на брегот на Јонско Море, посетителите можат да изнајмат лежалка за 10 евра, под услов да најдат паркинг место покрај земјениот пат и да не им пречи гужвата, пишува Политико.
Пред само десет години, во 2015 година, ова место беше скриен бисер за локалното население кое кампуваше бесплатно на плажата. Денес, двете страни на патот се полни со градилишта, а голем инвеститор ветува дека некогашното поспано село ќе го претвори во луксузно прибежиште за светската елита. Драстичната трансформација на Јале од нечепнат рај во популарна туристичка дестинација совршено го илустрира ненадејниот подем на Албанија, но и социјалните и еколошките проблеми со кои се соочува земјата.
Ветувачки почеток
Додека поголемиот дел од светот сè уште беше под строги мерки поради пандемијата на ковид, Албанија ги отвори своите врати за посетителите во јули 2020 година. Туристите желни за патување брзо реагираа, па во 2021 година, над 5,6 милиони патници ја посетија земјата, што е зголемување од 114 отсто во споредба со 2020 година. Но, отворените граници не беа единствената причина за популарноста.
Во споредба со други европски дестинации како Италија, Шпанија и Португалија, кои стануваа сè поскапи, Албанија нудеше прекрасна природа и плажи по значително пониски цени. Уште во 2020 година, ноќевање со појадок во хотел на плажа во август можеше да се најде за само 30 евра, а цените на лежалките се движеа од 3 евра.
Иако некои патници дознаа за Албанија преку усно раскажување, социјалните мрежи одиграа клучна улога во нејзината популаризација. Во 2024 година, Албанија забележа повеќе од 3,8 милиони објави на Инстаграм со над 106 милијарди прегледи, приближувајќи ја до веќе воспоставените соседи како Италија и Грција. Она што беше постојан проток на посетители се претвори во вистински наплив.
Во текот на 2023 година, пристигнаа рекордни 10 милиони туристи, што е зголемување од 35 отсто во споредба со претходната година. Во 2024 година, според министерката за туризам Мирела Кумбаро, тој број пораснал на 11,7 милиони. Оваа година, во 2025 година, владата се надева на бројка од над 15 милиони посетители – и тоа во земја со само 2,7 милиони жители.
Со оглед на тоа што туризмот сега сочинува околу 8 отсто од БДП и обезбедува десетици илјади работни места, една од најсиромашните европски земји тешко може да се откаже од овој извор на приход. Поголемиот дел од посетителите се Европејци, а Германците, Италијанците, Полјаците и Французите се на врвот на листата.
За разлика од другите дестинации, Албанија нуди можност за истражување на планините и плажите во ист ден. Исто така, во умовите на многумина, таа останува „дива и слободна, нешто што го немате во Европа“, како што вели Денада Јуши, албанска новинарка која го следи порастот на туризмот во земјата.
Градежен бум
Во обид да ја претвори Албанија во врвна туристичка дестинација, владата ги ослободи меѓународните хотелиери од корпоративен данок во период од 10 години доколку градат хотели со четири или пет ѕвездички. Ова даночно олеснување, воведено во 2019 година, беше продолжено до 2027 година претходно оваа година.
„Ова се големи инвестиции“, изјави за албанските медиуми Бленди Клоси, пратеникот кој го предложи продолжувањето. „Оваа иницијатива е од корист само за одреден сегмент од секторот – оние кои се стремат да ја подигнат индустријата на повисоки стандарди.“
Стратегијата се покажа како успешна. Неколку меѓународни брендови, како што се Мериот, Мелиа хотелс интернешнал и Радисон хотел груп, веќе ги отворија своите врати, а зетот на американскиот претседател Доналд Трамп, Џаред Кушнер, планира да претвори еден албански остров во луксузно одморалиште.
Сепак, критичарите предупредуваат дека плажите немаат капацитет да сместат толку многу гости и дека природата се уништува во име на туризмот. Аеродромот Валона, кој треба наскоро да се отвори на југот на земјата, веќе предизвика контроверзии поради неговата близина до заштитеното подрачје. Во исто време, пренасочувањето на водата од внатрешноста кон крајбрежните одморалишта ги налути активистите и локалните жители, што доведе до протести.
„Алчноста го замени разумното планирање – и, на крајот на краиштата, љубовта кон земјата, природата и татковината“, вели Алфред Лела, портпарол на опозициската Демократска партија.
Преголемо, пребрзо
Иако сè уште може да се најдат помалку развиени делови од Албанија, деновите на екстремно евтино патување се во голема мера минато. Просечната потрошувачка по посетител се зголеми за 20 отсто во 2024 година во споредба со претходната година, а туристите потрошија 5 милијарди евра во земјата таа година. Експертите велат дека поголемата побарувачка врши притисок врз синџирите на снабдување и ги зголемува трошоците за увоз.
Со зголемувањето на трошоците, локалното население кое некогаш уживаше во плажите се соочува со сè потешкотии да си ги дозволи. Но, цените не се единствениот проблем.
„Ѓубрето станува огромен проблем насекаде. Ниту една општина не може да го следи тоа темпо или да рециклира“, вели Арбен Кола, туристички водич и екологист. Бројни Фејсбук групи посветени на туризмот во Албанија се полни со објави од посетители кои се жалат на отпадоци крај патиштата и на бреговите, заедно со поплаки за прекумерното градење и високите цени.
Албанија порано беше „нешто диво – само кампување, младост, забава и природа“, заклучува новинарот Јуши. „Сега е како Монако. Нема место за локалното население“.
