„Вистинскиот тест за една демократија не е во зборовите, туку во квалитетот на нејзините институции и нивната способност да му служат на граѓанинот.“ – Вацлав Хавел
Секоја функционална држава се темели на ефикасни и независни институции – најцврстиот столб на општеството. Патот до такви институции не е едноставен. За да се постигне тоа, неопходни се јасна стратегија, вистински луѓе и соодветни алатки. Како што истакнува Светска банка: „Ефикасните институции обезбедуваат доверба, стабилност и предвидливост, без кои не може да постои ниту економски раст, ниту развиено општество.“
Првиот предуслов: стручно и компетентно раководство. Раководните лица мора да поседуваат знаење, искуство и визија. Тие не смеат да бидат резултат на политички компромиси, туку професионалци кои знаат како да создадат функционални институции.
Вториот предуслов: јасно дефинирани процеси и мерливи индикатори за успех. OECD истакнува дека „мерењето на резултатите и отчетноста се основа за доброто управување.“ Само на овој начин се обезбедува функционална систематизација на работните места, а не листа за вработување по партиска или непотистичка линија.
Третиот предуслов: ефикасен систем за управување со човечки ресурси. Потребни се транспарентни методологии за оценување на вработените, кои обезбедуваат напредување на компетентните и отстранување на оние што не ги исполнуваат стандардите. Како што потенцира ЕУ: „Јавната администрација мора да биде изградена врз принципот на квалитет и знаење, а не како мрежа за згрижување на послушници.“
Четвртиот предуслов: примена на модерни технологии. Во време на дигитализација и вештачка интелигенција, технологијата е клучна за ефикасност, транспарентност и доверба во институциите. UN DESA истакнува: „Дигиталното управување е двигател за транспарентност, иновации и доверба во јавните институции.“
Сепак, сите овие механизми се недоволни без почитување на професионални стандарди за етика, морал и интегритет. Јасен етички кодекс, почитување на законите и лојалност кон граѓаните – а не кон некакви центри на моќ – се неопходни за институциите да функционираат во интерес на граѓаните.
Само со комбинација од стручност, јасни процеси, модерна технологија и интегритет, како и со борба против корупција, негативна селекција и кронизам, можеме да изградиме институции кои навистина ќе им служат на граѓаните, а не да бидат нивен товар. Реформата на јавната администрација бара конкретни акции и личен пример, а не декларативни заложби, пишува на својот Фејсбук профил, поранешниот министер за финансии, Кирил Миноски.
