Прочка, еден од најважните денови во православниот календар пред Великиот пост, се слави во недела, на 22 февруари. Овој празник го означува последниот ден пред почетокот на најдолгиот пост во годината и е симболичен момент кога верниците се подготвуваат не само со промена на исхраната, туку и со нивниот однос со другите – преку прошка, помирување и внатрешна смиреност.
Името на празникот доаѓа од „белите“ јадења – млеко, сирење, јајца и павлака – кои сè уште се консумираат тој ден, додека месото веќе е изоставено. Затоа Прочка се нарекува и сиропусна, т.е. крајот на периодот на млечна храна пред влегувањето во велигденскиот пост. Сепак, суштината на денот не е во оброкот, туку во обичајот што се сметал за клучен: искрено барање и давање прошка. Оттука и популарното име Простување или Прочка.
Во македонската традиција, Прочка е пред сè ден на помирување. Се верувало дека во постот треба да се влезе со чисто срце, без огорченост или лутина.
Во многу семејства, дури и денес, е зачуван обичајот помладите да бараат прошка од постарите, но и сите да се помират едни со други велејќи:
„Прости ми ако сум згрешил“
„Бог да ти прости, и јас ти простувам“
Во минатото, овој чин имал речиси обврзувачки карактер. Особено, се верувало дека зетот мора да ја посети куќата на својот сват, кумовите и постарите роднини и да побара прошка за да го започне постот чесно.
Во многу региони постоел обичај „простување во куќата“. Вечерта, семејството се собирало околу масата во помирна атмосфера од вообичаеното, а постарите ги потсетувале помладите да се помират со секој со кого се скарале.
Се верувало дека она што човекот го носи во душата на почетокот на постот има посебно влијание врз неговиот живот, па затоа се сметало за лош знак да се започне со лутина или недоразбирање.
Покрај семејните обичаи, Белите карневали порано биле ден на заедничка веселба. Во многу села се палеле големи карневалски огнови околу кои се собирале млади луѓе, пееле и танцувале, а на некои места дури и се скокало на пламенот – како симбол на здравје и сила во наредната година.
Имало и маскирани поворки. Младите се маскирале во необични или смешни ликови и оделе по куќите, пеејќи и задевајќи ги домаќините. Се верувало дека смеата, бучавата и маската ја бркаат зимата и сето зло, додека домаќините им давале на учесниците јајца, сирење или слатки.
Бидејќи е последен ден пред строгиот пост, трпезата традиционално се состои од јадења со млеко и јајца:
– пити со сирење
– палачинки
– крофни
-проја и други печива
Белите карневали затоа се доживуваат како транзиција – граница помеѓу секојдневниот живот и периодот на апстиненција, но и можност човекот да застане и да се преиспита.
Во фолклорот, Белите панаѓури имаа и заштитна димензија. Се веруваше дека злите сили се собираат околу домаќинството таа вечер, па затоа имаше посебни заштитни ритуали.
Во некои области:
– лушпи од јајца се фрлаа во оган
– табаните на нозете се триеја со лук
– децата се облекуваа во превртени пижами
Овие дејства симболично штителе од магии и „нечисти сили“, а огнот имаше значење на прочистување пред постот.
