Во време кога цените на храната, режиските трошоци и горивото постојано растат, сè повеќе луѓе се одлучуваат на нов вид бунт, односно „одмазничко штедење“.
Наместо бојкот на продавници или протести, потрошувачите едноставно ги менуваат навиките: трошат помалку, штедат повеќе и така директно испраќаат порака дека им е доста од бескрајното поскапување.
По пандемијата се појави феноменот „revenge spending“ (одмазничка потрошувачка), кога луѓето масовно трошеле на патувања, ресторани и купување за да ги надоместат изгубените месеци во карантин. Денес ситуацијата е сосема поинаква: поради инфлацијата, високите каматни стапки и несигурната економска клима, сè повеќе се популарни спротивните однесувања – намалување на трошоците од инает. Стручњаците велат дека тоа е вид на самозаштита: граѓаните сакаат да ја вратат контролата врз сопствените пари и да им покажат на трговците дека не можат бескрајно да ги зголемуваат цените, наведува „Yahoo“.
Како изгледа „revenge saving“ во практика?
Овој вид на штедење нема строги правила, туку се спроведува на различни начини. Најчесто вклучува одрекување од помали луксузи како дополнителни претплати, кафе за носење или нарачување храна. Луѓето сè повеќе се свртуваат кон планирана куповина и готвење дома, а популарни се и т.н. предизвици без трошење, кога еден ден или цела недела не се купува ништо освен основни потреби.
Некои пак, штом ја примат платата, прво одвојуваат дел од парите на штедна сметка, а потоа ги плаќаат сметките и останатите обврски, за да бидат сигурни дека парите нема да им исчезнат до крајот на месецот. Особено интересен е и „предизвикот еден цент“ – почнува со минимален износ кој секој ден се зголемува за уште еден цент, а до крајот на годината може да се заштеди изненадувачки голема сума. На социјалните мрежи сè повеќе има групи и форуми каде луѓето ги споделуваат своите искуства, како на пример „Reddit“ форумот „No Buy“, каде корисниците објавуваат колку успеале да заштедат благодарение на строга дисциплина.
Зошто луѓето се свртуваат кон штедењето?
Причините се јасни: трошоците за живот никогаш не биле повисоки. Инфлацијата во еврозоната и понатаму се движи над целната стапка од 2%, а во некои сектори, како храната, цените растат дури двојно побрзо. Граѓаните, исто така, чувствуваат притисок поради високите камати на кредити и несигурноста околу новите даноци.
Во таква атмосфера, многумина сметаат дека штедењето е најдобар облик на заштита. Овој тренд најпрвин се појави во Кина, потоа брзо се прошири во САД и Велика Британија, а сега сè повеќе влегува и во балканските домови.
Стручњаците советуваат дека парите што се заштедени со „одмазнички методи“ не треба да останат на тековната сметка каде што нема камата, туку да се префрлат на штедна сметка со камата или во фондови кои ја следат инфлацијата. Во моментов, најдобрите штедни сметки во ЕУ нудат камати околу 4%, а препораката е да се бара принос барем над стапката на инфлација – инаку, реалната вредност на парите и понатаму опаѓа.
